Wie de woonkamer van Ulrich Theis binnenloopt, kan er niet omheen: midden in de kamer staat een enorme ronde kachel, gestuct met witte leem. Geen standaard houtkachel of modern designobject, maar een zelfgebouwd verwarmingssysteem van duizend kilo vuurvaste stenen. Al veertig jaar verwarmt hij er zijn huis in Assendorp mee.
Ulrich, pottenbakker en zorgmedewerker, bouwde de kachel midden jaren tachtig zelf. Zonder bouwopleiding, maar met een flinke dosis nieuwsgierigheid. ‘Ik had een boek gekocht waarin precies stond hoe je zo’n kachel bouwt,’ vertelt hij. ‘Ik ben geen metselaar, maar ik dacht: ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.’
Een fruitschaal voor een kachel
Het verhaal van de kachel begint bij Ulrichs grote passie: pottenbakken. Sinds 1984 draait hij in zijn werkplaats achter het huis schalen, vazen en kommen. Tijdens een vakantie in Griekenland hielp hij mee bij een lokale pottenbakker. Daar raakte hij aan de praat met een Nederlander die directeur bleek te zijn bij de Hoogovens in Beverwijk. Die zei: ‘Mocht je ooit vuurvaste stenen nodig hebben, bel me.’ Eenmaal terug in Nederland nam Ulrich contact op en kon hij een aanhanger vol stenen ophalen. Als tegenprestatie gaf hij de man een zelfgemaakte fruitschaal. ‘Voor één schaal had ik alle materialen voor de kachel,’ vertelt hij. ‘Zo simpel kan het soms gaan.’
Warmte die blijft hangen
De werking van de kachel is anders dan bij een gewone houtkachel. Het is een accumulerende kachel: een massa van stenen die warmte opslaat en langzaam weer afgeeft. Ulrich stookt hem elke ochtend ongeveer een uur. Daarna blijft de warmte de hele dag voelbaar. Overdag kan de cv-ketel uitblijven, pas ’s avonds neemt die het over. ‘Een gewone houtkachel koelt af zodra het vuur uit is. Deze stenen blijven warmte geven.’
Met de kennis van veertig jaar geleden was dit voor Ulrich een heel duurzame keuze: een zuinig systeem dat weinig brandstof vraagt en vooral lang meegaat. De kachel functioneert na vier decennia nog steeds probleemloos, waar een gemiddelde houtkachel vaak na vijftien tot twintig jaar vervangen moet worden. Daarbij verliest Ulrich de nadelen niet uit het oog. Houtstook ligt tegenwoordig onder een vergrootglas vanwege fijnstof. ‘Er komt altijd roet vanaf, dat is gewoon zo. Het is zuiniger dan een gewone kachel, maar helemaal schoon is het niet. We stoken bewust en als er een stookverbod is vanwege mist, stoken we niet.’
Bouwen met leem
Ulrich groeide op in Duitsland, waar bouwen met natuurlijke materialen veel gebruikelijker is dan in Nederland. ‘Leem is een prachtig, duurzaam materiaal,’ vertelt hij. ‘Als er na een paar jaar scheuren ontstaan, haal je het er gewoon af, maak je het nat en kun je precies hetzelfde leem weer opnieuw gebruiken.’ Die liefde voor natuurlijke bouwmethoden zie je in meer delen van het huis terug. Zo hebben Ulrich en zijn vrouw geen radiatoren. De verwarming zit verwerkt in de muren, wandverwarming dus. Wie met zijn hand langs de muur strijkt, voelt een zachte, gelijkmatige warmte. ‘Het wordt bijna nooit toegepast, maar het werkt fantastisch.’
Duurzaam wonen als totaalplaatje
Duurzaam wonen betekent voor Ulrich kijken naar het hele huis en naar dagelijkse keuzes. Zo was hij een van de eersten in de straat met zonnepanelen op het dak. ‘We hebben er destijds flink voor betaald, maar ook maximale subsidie gekregen. Onder de streep was het het waard.’ Ook bij een woning verderop in de straat, waar Ulrich momenteel aan het verbouwen is, zoekt hij naar slimme oplossingen. Onder de vloer ligt een regenwaterzak van 4500 liter, waarmee de wc en wasmachine van water worden voorzien. ‘Ik heb er altijd moeite mee gehad dat we drinkwater door de wc spoelen. Dat voelt zo onnatuurlijk.’ Het zijn praktische, haalbare stappen die in de loop der jaren bij elkaar optellen. ‘Je moet soms gewoon beginnen, ook al is het niet perfect.’ Zijn motivatie is eenvoudig: ‘De verbondenheid met de natuur. Als we de aarde uitputten, vergiftigen we uiteindelijk onszelf.’
Warme truien en gezond verstand
Op de vraag wat hij andere Assendorpers zou willen meegeven, hoeft hij niet lang na te denken. ‘Je kunt veel meer isoleren dan je denkt. En wij zijn altijd gewend geweest om warme wol te dragen in de winter. Een huis hoeft niet warmer te zijn dan nodig.’ Of hij vandaag opnieuw zo’n kachel zou bouwen? Misschien, misschien niet. Met de kennis en regels van nu zou hij mogelijk voor een moderner systeem kiezen. Maar spijt heeft hij geen moment. De kachel is uitgegroeid tot meer dan een warmtebron. Het is een symbool van eigenzinnigheid, vakmanschap en de overtuiging dat je met creativiteit ver kunt komen. En dat past precies bij Ulrichs levenshouding: ‘Het leven is één groot avontuur.’
Tekst & foto: Jennifer Bootsma